Dlaczego tylko testować? Bo na razie polskie przepisy nie pozwalają na pełne, swobodne wprowadzenie samochodów autonomicznych. Ale od 24 czerwca 2026 r. będzie można je testować. W domyśle: po testach wejdą przepisy, które zezwolą na pełne użytkowanie pojazdów autonomicznych.
Czy warto już teraz brać się za testy? Tak – nawet jeśli będą (nie wiadomo kiedy) przepisy właściwe, to i tak prawdopodobnie wcześniej trzeba będzie przeprowadzić testy. Po drugie – jest to wskazane z biznesowego punktu widzenia. Zasada pierwszeństwa ma tu znaczenie. Poza tym urzędnicy lepiej podejdą do firmy, z którą mieli już do czynienia w danej sprawie.
Poniżej syntetycznie przedstawiam samo mięso – czyli jak zacząć testować samochody autonomiczne. Krok po kroku.
Procedura krok po kroku (ścieżka praktyczna)
Faza 1: Przygotowanie pojazdu i testy zamknięte
Zanim w ogóle złożysz wniosek do urzędu, musisz przeprowadzić pełną procedurę przygotowawczą wewnątrz firmy:
- Poziom automatyzacji: Przepisy i wymogi uzyskania zezwolenia dotyczą wyłącznie pojazdów o poziomie automatyzacji 3, 4 oraz 5 (warunkowa, wysoka i pełna automatyzacja). Jeśli testujesz systemy poniżej poziomu 3, zezwolenie nie jest wymagane.
- Próby na torach zamkniętych: Masz ustawowy obowiązek przeprowadzenia wcześniejszych wewnętrznych testów symulacyjnych oraz prób fizycznych na zamkniętych drogach lub torach testowych.
- Przeznaczenie pojazdu: Samochód musi mieć status „pojazdu badawczego”. Musi być wykorzystywany wyłącznie do działalności badawczo-rozwojowej i kategorycznie nie może zostać odsprzedany.
- Czarna skrzynka: Pojazd musisz obligatoryjnie wyposażyć w elektroniczny rejestrator, który zapisuje obraz z przodu, z tyłu, z wnętrza pojazdu oraz dźwięk z kabiny.
Faza 2: Kompletowanie dokumentacji i ocena ryzyka
To najbardziej wymagający pod względem inżynieryjno-prawnym etap:
- Analiza ryzyka wg ISO 26262: Do wniosku musisz dołączyć szczegółową analizę zagrożeń sporządzoną bezwzględnie w oparciu o międzynarodową normę ISO 26262 (bezpieczeństwo funkcjonalne systemów elektrycznych i elektronicznych w pojazdach drogowych).
- Oświadczenia karne: Jako organizator podpisujesz pod rygorem odpowiedzialności karnej (za składanie fałszywych oświadczeń) dokumenty potwierdzające m.in., że pojazd spełnia podstawowe wymogi bezpiecznej budowy (art. 66 PoRD) oraz że testy nie spowodują zagrożenia i poważnych zakłóceń w ruchu.
- Finanse i ubezpieczenie: Musisz wykazać zawarcie dedykowanej umowy ubezpieczenia OC dla pojazdu badawczego oraz przedstawić dowód opłacenia składki.
Faza 3: Wybór obszaru i opłaty administracyjne
- Ograniczenie geograficzne: Jedno zezwolenie może obejmować trasy zlokalizowane na terenie maksymalnie 5 województw.
- Stawki opłat: Opłatę uiszcza się na wyodrębniony rachunek bankowy Instytutu Transportu Samochodowego (ITS). Wynosi ona maksymalnie:
- 20 000 zł – jeśli wniosek dotyczy terenu tylko jednego województwa.
- 40 000 zł – jeśli wniosek obejmuje od 2 do 5 województw.
- 5 000 zł – za ewentualną późniejszą zmianę wydanego zezwolenia.
Faza 4: Złożenie wniosku i weryfikacja urzędowa
- Adresat: Pisemny wniosek składasz do Krajowego Koordynatora Prac Badawczych, którym z mocy ustawy jest Dyrektor Instytutu Transportu Samochodowego (ITS).
- Czas trwania: Zezwolenie jest wydawane w drodze decyzji administracyjnej na okres nie dłuższy niż 3 lata.
- Jawność trasy: Po wydaniu decyzji Koordynator opublikuje na swojej stronie internetowej dokładną lokalizację i wykaz dróg, po których Twoje pojazdy będą się poruszać .ITS ma też obowiązek powiadomić właściwego komendanta Policji i Straży Pożarnej.
Rygorystyczne obowiązki w trakcie testów drogowych
Gdy wyjedziesz na drogę publiczną, musisz ściśle przestrzegać procedur operacyjnych z art. 65n:
Bezwzględny wymóg obecności kierowcy: Nawet jeśli testujesz pojazd o najwyższym 5. poziomie automatyzacji (w pełni autonomiczny), w trakcie prac badawczych w środku musi fizycznie siedzieć człowiek z uprawnieniami, który ma kontrolę lub w każdej chwili może ją przejąć. System nie może działać bez nadzoru z kabiny.
- Cyberbezpieczeństwo:
Masz stały obowiązek ochrony pojazdu i prototypów przed nieuprawnionym dostępem (w szczególności przez Internet) oraz uwzględniania cyberzagrożeń w bieżącym zarządzaniu ryzykiem.
- Postępowanie powypadkowe:
Jeśli dojdzie do jakiegokolwiek incydentu lub wypadku, masz obowiązek zabezpieczyć logi z rejestratora i przechowywać je przez 12 miesięcy, a także niezwłocznie przekazać je do ITS wraz z opisem okoliczności.
- Odpowiedzialność za szkodę:
Ustawa drastycznie zaostrza odpowiedzialność. Ruch pojazdu autonomicznego opiera się na zasadzie ryzyka (art. 436 § 1 KC). Co kluczowe, przy zderzeniu dwóch aut wyłączono możliwość powoływania się na standardową zasadę winy, o ile nie da się jej jednoznacznie przypisać jednemu z kierowców.
Ryzyka: Kiedy grozi kara lub cofnięcie zgody?
- Kary finansowe:
Prowadzenie prac badawczych bez wymaganego zezwolenia (lub rażące naruszenie jego warunków) skutkuje nałożeniem administracyjnej kary pieniężnej na organizatora w wysokości od 100 000 zł do 200 000 zł. Karę nakłada ITD, Policja lub Straż Graniczna.
- Niezapowiedziane kontrole i obserwator:
ITS może w każdej chwili przeprowadzić kontrolę lub wyznaczyć niezależnego obserwatora do monitorowania testów (z 3-dniowym uprzedzeniem). Masz obowiązek wpuścić go do pojazdu. Odmowa skutkuje natychmiastowym zawieszeniem zezwolenia.
- Cofnięcie decyzji:
Zezwolenie zostanie cofnięte m.in. w przypadku podania nieprawdziwych danych we wniosku lub jeśli testy doprowadzą do incydentu zagrażającego życiu bądź mieniu o wielkiej wartości z przyczyn, na które miałeś wpływ.
