Prezentacja autonomicznych robotów na wystawach to świetny sposób na promocję, ale i spore wyzwanie dla działu prawnego. Choć nowe unijne rozporządzenie maszynowe wejdzie w pełni w życie 20 stycznia 2027 roku, wystawcy już dziś muszą pilnować surowych zasad bezpieczeństwa.
Brak wiedzy o tym, jakie przepisy i zmiany w prawie obowiązują obecnie, może skończyć się nie tylko problemami z nadzorem rynku, ale i kosztownymi sprawami o odszkodowanie.
Okres przejściowy i Dyrektywa Maszynowa
W obecnym okresie przejściowym wciąż stosujemy dotychczasową dyrektywę maszynową 2006/42/WE. To właśnie na jej podstawie roboty na targach są aktualnie udostępniane.
Jeśli pokazujecie na stoisku prototypy, które nie przeszły jeszcze oceny zgodności i nie mają znaku CE, prawo nakłada na Was obowiązek wyraźnego poinformowania o tym fakcie.
Taka maszyna musi mieć widoczny znak wskazujący, że nie spełnia ona wymogów unijnych i nie zostanie wprowadzona do obrotu, dopóki producent nie zapewni jej pełnego bezpieczeństwa. Jest to kluczowe, aby nie wprowadzać potencjalnych klientów w błąd co do dostępności produktu.
Surowa odpowiedzialność cywilna
Pokazywanie dynamicznych humanoidów wiąże się z rygorystyczną odpowiedzialnością z Kodeksu cywilnego. Większe zakłady mogą odpowiadać za szkody, takie jak potrącenie zwiedzającego, na zasadzie ryzyka według art. 435 KC. Jest to odpowiedzialność obiektywna, niezależna od winy.
Trzeba jednak pamiętać o ważnym rozróżnieniu – polskie sądy nie przypisują tej cechy każdemu podmiotowi. Jeśli mniejszy wystawca lub jednostka usługowa nie jest przedsiębiorstwem wprawianym w ruch siłami przyrody jako całość, podstawą roszczeń będzie art. 415 KC, czyli zasada winy. Czyli dochodzenie roszczeń przez poszkodowanego od wystawcy będzie trudniejsze. Może być łatwiej dochodzić odszkodowania od producenta.
Co istotne, jeśli zawiedzie zarówno maszyna, jak i nadzór nad pokazem, producent i wystawca mogą odpowiadać wobec poszkodowanego solidarnie.
AI Act i nadzór ludzki
Wystawcy muszą już teraz przygotowywać się na skutki unijnego Aktu o Sztucznej Inteligencji. Przepisy te zaczną mieć zastosowanie do produktów wprowadzonych do obrotu po 9 grudnia 2026 roku.
Jeżeli roboty na targach korzystają z systemów AI wysokiego ryzyka, np. do identyfikacji biometrycznej, trzeba brać pod uwagę wymogi dotyczące przejrzystości i nadzoru ludzkiego.
Człowiek musi mieć techniczną możliwość przerwania pracy systemu w dowolnym momencie. Warto też pamiętać, że jeśli wystawca istotnie zmodyfikuje oprogramowanie robota na potrzeby pokazu, zmieniając jego profil ryzyka, może sam zostać uznany za producenta ze wszystkimi tego konsekwencjami prawnymi.
Ochrona personelu i interpretacja atrakcji
Jeśli roboty są obsługiwane przez pracowników wystawcy, w pełni stosuje się do nich przepisy Kodeksu pracy. Pracodawca musi tak zorganizować stoisko, aby chronić zdrowie personelu.
Ryzyko związane z błędem maszyny obciąża firmę, a nie pracownika, chyba że ten wyrządzi szkodę umyślnie.
Na koniec warto uważać na pułapkę interpretacyjną dotyczącą urządzeń rozrywkowych. Wyłączenie z rozporządzenia maszynowego dotyczy tylko sprzętu zaprojektowanego specjalnie do parków rozrywki.
Zwykły robot przemysłowy, który na targach pełni jedynie funkcję atrakcji, nadal musi spełniać surowe normy bezpieczeństwa lub posiadać stosowne oznakowanie o braku zgodności.
Podsumowanie i kruczek prawny
Profesjonalna obsługa prawna pokazów technologicznych jest niezbędna, aby uniknąć kar i roszczeń cywilnych.
Moja rada: wykonajcie rzetelną ocenę ryzyka przed każdym publicznym uruchomieniem robota.
Kruczek prawny: pamiętajcie, że tabliczka informująca o braku zgodności prototypu musi być umieszczona bezpośrednio na urządzeniu lub tuż przy nim w sposób uniemożliwiający jej przeoczenie. Notka drobnym drukiem w stopce materiałów promocyjnych nie zwalnia wystawcy z odpowiedzialności informacyjnej i może zostać uznana za naruszenie procedur bezpieczeństwa produktu.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
- Czy po 2027 roku stare roboty na targach będą musiały mieć nowe certyfikaty?
Nie, maszyny wprowadzone do obrotu przed tą datą mogą być prezentowane na podstawie dotychczasowych certyfikatów. - Czy jako wystawca odpowiadam za błąd robota, którego tylko pokazuję?
Tak, jako podmiot sprawujący faktyczne władztwo nad maszyną w trakcie pokazu, możesz ponosić odpowiedzialność za wyrządzone przez nią szkody. - Czy każda modyfikacja robota na potrzeby wystawy wymaga nowej certyfikacji?
Tylko istotna modyfikacja, która zmienia pierwotne przeznaczenie lub wprowadza nowe zagrożenia, wymaga przeprowadzenia oceny zgodności od nowa. - Czy pracownik może odmówić zbliżenia się do robota, który działa wadliwie?
Tak, pracownik ma prawo powstrzymać się od pracy, jeśli warunki nie odpowiadają przepisom BHP i stwarzają bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia. - Od kiedy obowiązują kary za naruszenie AI Act?
Przepisy dotyczące kar finansowych, sięgających milionów euro, zaczynają być stosowane stopniowo już od sierpnia 2025 roku.
